Hormonen en de overgang: wat verandert er in je lichaam?
Hormonen en de overgang: wat verandert er in je lichaam?
Veel vrouwen vragen zich af of hun klachten te maken hebben met hormonale veranderingen in de overgang. Zeker als je nog menstrueert, kan dat verwarrend zijn. Toch beginnen hormonale veranderingen vaak al jaren eerder, soms al in de dertiger jaren. Slechter slapen, stemmingswisselingen, minder energie, hartkloppingen of een korter lontje kunnen daar allemaal mee samenhangen.
In dit artikel leggen we uit welke hormonen veranderen tijdens de overgang, wat dat kan betekenen voor hoe jij je voelt en waarom overgangsklachten zo sterk kunnen verschillen per vrouw.
Inhoudelijk beoordeeld door:
De overgang: geen moment, maar een proces
De overgang is geen vast punt in de tijd, maar een fase die meerdere jaren kan duren. Artsen maken meestal onderscheid tussen vier periodes:
- Premenopauze: je menstruatie is (over het algemeen) nog regelmatig. Hormonale veranderingen kunnen al subtiel beginnen.
- Perimenopauze: je hormonen gaan sterker schommelen en klachten kunnen duidelijker merkbaar worden. Dit is de start van de overgang.
Menopauze: je laatste menstruatie (vastgesteld na 12 maanden zonder bloedverlies).
- Postmenopauze: de jaren na je laatste menstruatie waarin hormonen stabiliseren. Sommige klachten verdwijnen, andere blijven.
Juist in de perimenopauze ontstaan vaak de eerste hormonale klachten. Omdat je menstruatie dan vaak nog komt, herkennen veel vrouwen deze fase niet meteen als onderdeel van de overgang.
Wat doen hormonen eigenlijk?
Hormonen zijn signaalstoffen. Ze zorgen ervoor dat verschillende delen van je lichaam met elkaar communiceren en hebben effecten in eindorganen, zoals je hersenen, eierstokken en bijnieren. Ze hebben invloed op onder andere je cyclus, slaap, stemming, energie, botten, temperatuurregeling en seksualiteit.
Tijdens de overgang verandert niet één hormoon, maar het samenspel tussen meerdere hormonen. Daardoor kunnen klachten wisselen in intensiteit en vorm. De ene maand voel je je redelijk oké, de volgende maand ineens niet.
Hoewel er tijdens de overgang meerdere hormonen veranderen, richten we ons in dit artikel op oestrogeen, progesteron en testosteron. Deze hormonen spelen de grootste rol bij veelvoorkomende overgangsklachten.
Wat doen hormonen eigenlijk?
Hormonen zijn signaalstoffen. Ze zorgen ervoor dat verschillende delen van je lichaam met elkaar communiceren en hebben effecten in eindorganen, zoals je hersenen, eierstokken en bijnieren. Ze hebben invloed op onder andere je cyclus, slaap, stemming, energie, botten, temperatuurregeling en seksualiteit.
Tijdens de overgang verandert niet één hormoon, maar het samenspel tussen meerdere hormonen. Daardoor kunnen klachten wisselen in intensiteit en vorm. De ene maand voel je je redelijk oké, de volgende maand ineens niet.
Hoewel er tijdens de overgang meerdere hormonen veranderen, richten we ons in dit artikel op oestrogeen, progesteron en testosteron. Deze hormonen spelen de grootste rol bij veelvoorkomende overgangsklachten.
OvergangWijzer Zelftest
Wat verandert er met je hormonen tijdens de (peri)menopauze?
Tijdens de overgangsjaren verandert de manier waarop je eierstokken en je hersenen met elkaar samenwerken. Je eierstokken worden geleidelijk minder actief en reageren minder voorspelbaar op signalen vanuit de hersenen. Daardoor veranderen hormonen niet alleen in hoeveelheid, maar worden ze ook onregelmatiger aangemaakt.
In de perimenopauze schommelen je hormonen. Het ene hormoon kan tijdelijk pieken terwijl een ander juist daalt. Soms voelt het alsof je lichaam het ene moment “aan” staat en het andere moment juist leeg of uitgeput is. Dat maakt deze fase voor veel vrouwen zo verwarrend: klachten komen en gaan, veranderen van vorm en zijn moeilijk te voorspellen.
Omdat hormonen invloed hebben op zowel lichamelijke als mentale processen, kunnen veranderingen zich op verschillende manieren uiten. De ene vrouw merkt vooral lichamelijke klachten, zoals opvliegers of slechter slapen. Een ander merkt juist dat haar stemming verandert, dat ze emotioneler reageert of zich minder scherp voelt. En bij veel vrouwen lopen die dingen door elkaar.
Na de menopauze verandert het hormonale patroon opnieuw. De sterke schommelingen nemen dan af, maar de hoeveelheid hormonen blijft laag. Daardoor verdwijnen sommige klachten geleidelijk, terwijl andere juist kunnen blijven bestaan of pas later merkbaar worden. Denk bijvoorbeeld aan vaginale droogheid, veranderingen in de huid, botten of hart- en vaatgezondheid.
Belangrijk: dit zegt niets over hoe ‘goed’ of ‘slecht’ je lichaam functioneert. Het is een normaal proces waarin je lichaam zich aanpast aan een nieuwe levensfase, alleen verloopt die aanpassing bij niemand precies hetzelfde
Wat verandert er met je hormonen tijdens de (peri)menopauze?
Tijdens de overgangsjaren verandert de manier waarop je eierstokken en je hersenen met elkaar samenwerken. Je eierstokken worden geleidelijk minder actief en reageren minder voorspelbaar op signalen vanuit de hersenen. Daardoor veranderen hormonen niet alleen in hoeveelheid, maar worden ze ook onregelmatiger aangemaakt.
In de perimenopauze schommelen je hormonen. Het ene hormoon kan tijdelijk pieken terwijl een ander juist daalt. Soms voelt het alsof je lichaam het ene moment “aan” staat en het andere moment juist leeg of uitgeput is. Dat maakt deze fase voor veel vrouwen zo verwarrend: klachten komen en gaan, veranderen van vorm en zijn moeilijk te voorspellen.
Omdat hormonen invloed hebben op zowel lichamelijke als mentale processen, kunnen veranderingen zich op verschillende manieren uiten. De ene vrouw merkt vooral lichamelijke klachten, zoals opvliegers of slechter slapen. Een ander merkt juist dat haar stemming verandert, dat ze emotioneler reageert of zich minder scherp voelt. En bij veel vrouwen lopen die dingen door elkaar.
Na de menopauze verandert het hormonale patroon opnieuw. De sterke schommelingen nemen dan af, maar de hoeveelheid hormonen blijft laag. Daardoor verdwijnen sommige klachten geleidelijk, terwijl andere juist kunnen blijven bestaan of pas later merkbaar worden. Denk bijvoorbeeld aan vaginale droogheid, veranderingen in de huid, botten of hart- en vaatgezondheid.
Belangrijk: dit zegt niets over hoe ‘goed’ of ‘slecht’ je lichaam functioneert. Het is een normaal proces waarin je lichaam zich aanpast aan een nieuwe levensfase, alleen verloopt die aanpassing bij niemand precies hetzelfde
Oestrogeen en de overgang
Oestrogeen is een hormoon dat betrokken is bij veel processen in je lichaam, zowel lichamelijk als mentaal. Het beïnvloedt onder andere je menstruatiecyclus, botten, huid en slijmvliezen, maar ook je hersenen en je stemming.
In de perimenopauze is oestrogeen vaak wisselend aanwezig. Het ene moment maakt je lichaam relatief veel aan, het andere moment juist minder. Het gaat in deze fase dus niet alleen om een daling van oestrogeen, maar vooral om de sterke schommelingen. Juist die schommelingen kunnen ervoor zorgen dat je je de ene week prima voelt en de andere week emotioneel, moe of uit balans. Veranderingen in oestrogeen uiten zich bijvoorbeeld in:
- opvliegers en nachtzweten
- slecht of onrustig slapen
- stemmingswisselingen
- concentratieproblemen of ‘brain fog’
- sneller emotioneel reageren
Dit is slechts een greep uit de mogelijke klachten.
De invloed van oestrogeen
Lichamelijk speelt oestrogeen onder andere een rol bij:
- botten
- huid en slijmvliezen
- temperatuurregulatie
- hart- en bloedvaten
Mentaal speelt oestrogeen onder andere een rol bij:
- stemming en emotionele stabiliteit
- concentratie en geheugen
- hoe gevoelig je bent voor stress
Progesteron: rustgever die vaak als eerste verandert
Progesteron wordt aangemaakt na een eisprong. In de perimenopauze worden eisprongen vaak minder regelmatig, waardoor progesteron vaak al vroeg afneemt. Na de menopauze blijft de hoeveelheid progesteron laag, omdat er geen eisprongen meer plaatsvinden.
Wanneer progesteron daalt, merken veel vrouwen dat ze:
- lichter of slechter slapen
- sneller gespannen of prikkelbaar zijn
- minder stress kunnen verdragen
- zich opgejaagd voelen, ook zonder duidelijke aanleiding
Dit verklaart waarom sommige vrouwen zeggen: “Ik ben mezelf niet meer, ik sta altijd aan.” Dat gevoel kan hormonale oorzaken hebben, ook als je leven verder niet drastisch is veranderd.
De invloed van progesteron
Progesteron heeft een kalmerend effect op je zenuwstelsel. Het helpt onder andere bij:
- ontspanning
- slaap
- stressverwerking
Testosteron bij vrouwen: energie en veerkracht
Testosteron wordt ook bij vrouwen aangemaakt, onder andere in de eierstokken en bijnieren. Het speelt een rol bij fysieke én mentale veerkracht.
De afname verloopt meestal geleidelijk. Sommige vrouwen merken dat ze minder energie of drive hebben, anderen merken weinig verschil. Ook hier geldt: gevoeligheid verschilt per persoon.
De rol van testosteron tijdens de overgang is minder duidelijk dan die van oestrogeen en progesteron. Niet iedere vrouw merkt een afname even sterk. Daarbij komt dat testosteron niet alleen in de eierstokken, maar ook in de bijnieren wordt geproduceerd en dat gaat door na de overgang. Testosteron werkt bovendien samen met oestrogeen. Veranderingen in het ene hormoon kunnen dus invloed hebben op hoe het andere wordt ervaren.
De invloed van testosteron
Testosteron is onder andere betrokken bij:
- energie en initiatief
- spierkracht
- motivatie
- zin in seks
Kun je testen of je in de overgang bent?
Veel vrouwen vragen zich af of je met een test kunt zien of je in de overgang bent. Bijvoorbeeld via bloedonderzoek of een thuistest. Het korte antwoord is: soms, maar vaak is het niet zo duidelijk als je zou hopen.
In de perimenopauze schommelen hormonen sterk. Dat betekent dat een bloedwaarde op het ene moment iets anders kan laten zien dan op een ander moment. Eén meting kan daardoor een vertekend beeld geven. Bloedonderzoek kan wel zinvol zijn als de arts vermoedt dat er een andere medische oorzaak voor je klachten is, zoals een schildklieraandoening of een tekort aan bepaalde voedingsstoffen.
Artsen baseren zich bij overgangsklachten meestal niet alleen op bloedwaarden, maar vooral op je klachten, je leeftijd en veranderingen in je cyclus. Testen kunnen soms ondersteunen, maar ze kunnen de overgang niet bevestigen of uitsluiten.
Kun je testen of je in de overgang bent?
Veel vrouwen vragen zich af of je met een test kunt zien of je in de overgang bent. Bijvoorbeeld via bloedonderzoek of een thuistest. Het korte antwoord is: soms, maar vaak is het niet zo duidelijk als je zou hopen.
In de perimenopauze schommelen hormonen sterk. Dat betekent dat een bloedwaarde op het ene moment iets anders kan laten zien dan op een ander moment. Eén meting kan daardoor een vertekend beeld geven. Bloedonderzoek kan wel zinvol zijn als de arts vermoedt dat er een andere medische oorzaak voor je klachten is, zoals een schildklieraandoening of een tekort aan bepaalde voedingsstoffen.
Artsen baseren zich bij overgangsklachten meestal niet alleen op bloedwaarden, maar vooral op je klachten, je leeftijd en veranderingen in je cyclus. Testen kunnen soms ondersteunen, maar ze kunnen de overgang niet bevestigen of uitsluiten.
Waarom hormonale klachten zo verschillen per vrouw
De overgang verloopt bij iedereen anders. Klachten worden beïnvloed door meerdere factoren, zoals hoe gevoelig je bent voor hormoonschommelingen, hoeveel stress je ervaart, je gezondheid, leefstijl en eerdere ervaringen met je cyclus.
Daarom heeft vergelijken met andere vrouwen vaak weinig zin. Wat voor de één meevalt, kan voor de ander heel ingrijpend zijn.
Hormoontherapie (HST) bij overgangsklachten
Bij hormoontherapie (HST) worden hormonen aangevuld die het lichaam minder aanmaakt. HST kan voor veel vrouwen goed helpen bij hormonale overgangsklachten, zoals opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen en meer.
Belangrijk om te weten is dat hormoontherapie geen wondermiddel is en niet voor iedereen nodig of passend is. Het effect verschilt per vrouw en hangt onder andere samen met leeftijd, klachten en het moment van starten.
Hormoontherapie (HST) bij overgangsklachten
Bij hormoontherapie (HST) worden hormonen aangevuld die het lichaam minder aanmaakt. HST kan voor veel vrouwen goed helpen bij hormonale overgangsklachten, zoals opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen en meer.
Belangrijk om te weten is dat hormoontherapie geen wondermiddel is en niet voor iedereen nodig of passend is. Het effect verschilt per vrouw en hangt onder andere samen met leeftijd, klachten en het moment van starten.
Wat kun je met deze kennis?
Begrijpen wat er in je lichaam gebeurt, geeft vaak rust. Veel vrouwen merken dat ze minder aan zichzelf gaan twijfelen als ze begrijpen waar hun klachten vandaan kunnen komen. Het helpt om klachten beter te plaatsen en bewustere keuzes te maken over leefstijl, begeleiding of eventuele behandeling. Er is geen vaste route door de overgang, maar er zijn wel verschillende manieren om klachten te verminderen.
Lees ook: wat kun je doen tegen overgangsklachten? Lees ook: wat kun je doen tegen overgangsklachten?Snel duidelijk: 4 vragen over hormonen en de overgang
Ja. Veel vrouwen ervaren al hormonale schommelingen in de perimenopauze, terwijl hun menstruatie nog komt.
Soms, maar niet altijd. Hormonen schommelen sterk: klachten en context zijn vaak belangrijker dan één meting.
Nee. Sommige vrouwen hebben voldoende aan leefstijl- of ondersteunende maatregelen, anderen kiezen voor HST.
Sommige klachten nemen af, andere veranderen of blijven. Vroege herkenning kan helpen om klachten beter hanteerbaar te maken.