Wat is de overgang?
Wat is de overgang?
De overgang, vaak menopauze genoemd, is een natuurlijke fase in het leven van iedere vrouw. In deze periode verandert de hormoonhuishouding geleidelijk, wat invloed kan hebben op je lichaam, je menstruatiecyclus en je mentale welzijn.
De overgang is geen vast moment, maar een proces dat zich over meerdere jaren kan uitstrekken en bij iedere vrouw anders verloopt. Sommige vrouwen merken weinig, anderen krijgen al vroeg te maken met klachten. Maar wat is de overgang precies? Wat gebeurt er in je lijf? En wat is het verschil tussen de overgang en de menopauze?
Inhoudelijk beoordeeld door:
Overgang vs. menopauze: wat is het verschil?
De termen overgang en menopauze worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde.
De menopauze is één specifiek moment: de laatste menstruatie. Dit moment kan pas achteraf worden vastgesteld, namelijk wanneer je 12 maanden achter elkaar niet meer hebt gemenstrueerd. De gemiddelde leeftijd waarop dit gebeurt, ligt rond de 51 jaar.
De overgang is het langere proces rondom dit moment. Het omvat de jaren vóór, tijdens en na de menopauze, waarin hormonale veranderingen plaatsvinden en klachten kunnen ontstaan.
Kort gezegd: de menopauze is één moment, de overgang is de hele periode eromheen.
OvergangWijzer Zelftest
Fases rond de overgang
Rond de overgang doorloopt het lichaam verschillende fases, die elk hun eigen kenmerken hebben. Belangrijk om te weten: niet iedere vrouw doorloopt deze fases op dezelfde manier of in hetzelfde tempo.
Premenopauze: de fase vóór de overgang
De premenopauze is de fase vóór de overgang. In deze periode heeft een vrouw meestal nog een regelmatige menstruatiecyclus en is de hormoonproductie relatief stabiel. Wel kunnen er al subtiele hormonale schommelingen optreden, maar deze veroorzaken vaak weinig of geen klachten en blijven daardoor meestal onopgemerkt.
Verschil met de perimenopauze: In de premenopauze zijn de hormonen over het algemeen nog stabiel, terwijl in de perimenopauze de hormoonspiegels duidelijker gaan schommelen en dit vaker tot klachten leidt.
Kenmerken van deze fase
- regelmatige menstruatiecyclus
- vruchtbaarheid meestal intact
- hormonale schommelingen zijn nog beperkt
- vaak nog geen duidelijke overgangsklachten
Kleine veranderingen in energie of stemming kunnen voorkomen, maar zijn vaak niet duidelijk te herleiden tot de overgang.
Meer over de premenopauzePerimenopauze: de overgangsfase
De perimenopauze is de overgangsfase waarin de eerste duidelijke hormonale veranderingen optreden. De hormoonspiegels, met name oestrogeen en progesteron, gaan sterker schommelen. Dit kan leiden tot veranderingen in de menstruatiecyclus en het ontstaan van overgangsklachten. De perimenopauze kan al jaren vóór de menopauze beginnen.
Verschil met de premenopauze: In de perimenopauze zijn de hormonale schommelingen groter en minder voorspelbaar, wat kan leiden tot merkbare klachten. In de premenopauze zijn deze schommelingen meestal nog beperkt.
Belangrijk: tijdens deze fase kun je nog zwanger worden, omdat de eisprong onregelmatig maar niet volledig gestopt is.
Voorbeelden van mogelijke klachten:
- gewichtstoename of veranderingen in vetverdeling
- opvliegers en nachtelijk zweten
- slaapproblemen
- stemmingswisselingen
- vermoeidheid
- prikkelbaarheid
- spier- en gewrichtspijn
- geheugen- en/of concentratieproblemen (brain fog)
De genoemde klachten zijn voorbeelden en verschillen per vrouw en per fase.
Meer over de perimenopauzeMenopauze: de laatste menstruatie
De menopauze is het moment waarop een vrouw haar laatste menstruatie heeft gehad. Dit moment wordt pas achteraf vastgesteld, namelijk wanneer je 12 maanden achter elkaar niet meer hebt gemenstrueerd. De menopauze markeert het einde van de menstruatiecyclus en de overgang naar de postmenopauze.
Verschil met de perimenopauze: De perimenopauze kan jaren duren en wordt gekenmerkt door hormonale schommelingen en wisselende menstruaties. De menopauze is één specifiek moment waarop de menstruatie definitief stopt.
Kenmerken van deze fase:
- de laatste menstruatie
- markeert het einde van de vruchtbare fase
- overgang van wisselende hormonen naar een blijvend lagere hormoonspiegel
- gemiddelde leeftijd rond de 51 jaar (maar dit varieert per vrouw)
Postmenopauze: de jaren na de overgang
Na de menopauze kom je in de postmenopauze. In deze fase zijn de hormoonspiegels lager en stabieler, maar de effecten van de overgang kunnen nog merkbaar zijn. Bij veel vrouwen nemen klachten in de loop van de tijd af, maar sommige klachten kunnen blijven bestaan of opnieuw op de voorgrond komen.
Verschil met menopauze: De menopauze is het moment waarop de menstruatie stopt. De postmenopauze is de fase daarna, waarin het lichaam zich aanpast aan de blijvend lagere hormoonspiegels.
Mogelijke klachten en aandachtspunten:
- aanhoudende opvliegers
- gewrichts- en spierpijn
- slaapproblemen
- pijn bij seks
- verhoogd risico op hart- en vaatziekten
- veranderingen in de stofwisseling
De genoemde klachten zijn voorbeelden en verschillen per vrouw en per fase.
Meer over de postmenopauzeFases rond de overgang
Rond de overgang doorloopt het lichaam verschillende fases, die elk hun eigen kenmerken hebben. Belangrijk om te weten: niet iedere vrouw doorloopt deze fases op dezelfde manier of in hetzelfde tempo.
Oestrogeen en de overgang
Oestrogeen is betrokken bij veel processen in je lichaam, zowel lichamelijk als mentaal. Het beïnvloedt onder andere je menstruatiecyclus, botten, huid en slijmvliezen, maar ook je hersenen en je stemming.
In de perimenopauze is oestrogeen vaak wisselend aanwezig. Het ene moment maakt je lichaam relatief veel aan, het andere moment juist minder. Juist die schommelingen kunnen ervoor zorgen dat je je de ene week prima voelt en de andere week emotioneel, moe of uit balans.
Dat kan zich uiten in:
• opvliegers en nachtzweten
• slecht of onrustig slapen
• stemmingswisselingen
• concentratieproblemen of “brain fog”
• sneller emotioneel reageren
Lichamelijk
• stemming en emotionele stabiliteit
• concentratie en geheugen
• hoe gevoelig je bent voor stress
Het gaat dus niet alleen om een daling van oestrogeen, maar om het feit dat je lichaam minder houvast heeft aan een vast hormoonpatroon.
Oestrogeen en de overgang
Oestrogeen is betrokken bij veel processen in je lichaam, zowel lichamelijk als mentaal. Het beïnvloedt onder andere je menstruatiecyclus, botten, huid en slijmvliezen, maar ook je hersenen en je stemming.
In de perimenopauze is oestrogeen vaak wisselend aanwezig. Het ene moment maakt je lichaam relatief veel aan, het andere moment juist minder. Juist die schommelingen kunnen ervoor zorgen dat je je de ene week prima voelt en de andere week emotioneel, moe of uit balans.
Dat kan zich uiten in:
• opvliegers en nachtzweten
• slecht of onrustig slapen
• stemmingswisselingen
• concentratieproblemen of “brain fog”
• sneller emotioneel reageren
Lichamelijk
• stemming en emotionele stabiliteit
• concentratie en geheugen
• hoe gevoelig je bent voor stress
Het gaat dus niet alleen om een daling van oestrogeen, maar om het feit dat je lichaam minder houvast heeft aan een vast hormoonpatroon.
Oestrogeen en de overgang
Oestrogeen is betrokken bij veel processen in je lichaam, zowel lichamelijk als mentaal. Het beïnvloedt onder andere je menstruatiecyclus, botten, huid en slijmvliezen, maar ook je hersenen en je stemming.
In de perimenopauze is oestrogeen vaak wisselend aanwezig. Het ene moment maakt je lichaam relatief veel aan, het andere moment juist minder. Juist die schommelingen kunnen ervoor zorgen dat je je de ene week prima voelt en de andere week emotioneel, moe of uit balans.
Dat kan zich uiten in:
• opvliegers en nachtzweten
• slecht of onrustig slapen
• stemmingswisselingen
• concentratieproblemen of “brain fog”
• sneller emotioneel reageren
Lichamelijk
• stemming en emotionele stabiliteit
• concentratie en geheugen
• hoe gevoelig je bent voor stress
Het gaat dus niet alleen om een daling van oestrogeen, maar om het feit dat je lichaam minder houvast heeft aan een vast hormoonpatroon.
Iedere vrouw ervaart de overgang anders
De overgang verloopt bij iedere vrouw op een andere manier. De duur, het moment waarop klachten ontstaan en de intensiteit ervan verschillen sterk. Waar de één nauwelijks iets merkt, kan de ander langdurig of vroeg klachten ervaren.
Er bestaat geen ‘standaard’ overgang. Wat jij ervaart, is persoonlijk en zegt niets over hoe het bij een ander verloopt.
Veelgestelde vragen over de overgang
De overgang is de periode waarin de werking van de eierstokken langzaam verandert en de aanmaak van vrouwelijke hormonen afneemt. Deze hormonale veranderingen leiden uiteindelijk tot de menopauze: het moment waarop de menstruatie definitief stopt.
Tijdens de overgang kun je nog gewoon menstrueren en ben je in veel gevallen nog vruchtbaar. De overgang betekent dus niet dat je van de ene op de andere dag niet meer vruchtbaar bent. Het is een geleidelijk proces dat zich bij de meeste vrouwen over meerdere jaren uitstrekt.
De hormonen oestrogeen en progesteron schommelen en nemen af tijdens de overgang. Deze hormonen spelen een belangrijke rol bij onder andere je menstruatiecyclus, slaap, stemming, botgezondheid en energieniveau.
Vaak neemt de aanmaak van progesteron als eerste af, terwijl oestrogeen nog kan schommelen. Hierdoor kan je cyclus onregelmatiger worden en kunnen klachten ontstaan, zoals stemmingswisselingen, slechter slapen of veranderingen in je menstruatie.
Daarnaast daalt ook het testosteronniveau geleidelijk met de leeftijd. Testosteron beïnvloedt onder andere je energie, spierkracht en libido.
Naarmate de overgang vordert, daalt uiteindelijk ook het oestrogeenniveau blijvend. Dit kan invloed hebben op verschillende processen in je lichaam, zoals temperatuurregulatie, spierkracht, huid, slijmvliezen en concentratie. Hoe en in welke mate je dit merkt, verschilt sterk per vrouw.
De overgang begint niet op een vast moment en er is ook geen duidelijke gebeurtenis, zoals het stoppen van de menstruatie. Met het begin van de overgang wordt het moment bedoeld waarop de hormoonhuishouding langzaam begint te veranderen.
Deze hormonale veranderingen starten vaak jaren vóór de menopauze, in de fase die ook wel de perimenopauze wordt genoemd. In deze periode maken de eierstokken steeds onregelmatiger hormonen aan, terwijl je menstruatie nog gewoon kan doorgaan en je in veel gevallen nog vruchtbaar bent.
Bij de meeste vrouwen beginnen deze veranderingen ergens tussen de 40 en 45 jaar, maar dit kan ook eerder of later zijn. Sommige vrouwen merken in deze fase al veranderingen in hun cyclus, energie of stemming, terwijl anderen nog nauwelijks iets ervaren.
Factoren zoals genetische aanleg, leefstijl, stress, roken en bepaalde medische behandelingen kunnen invloed hebben op het moment waarop de overgang start en hoe deze verloopt.
In sommige gevallen kunnen veranderingen al eerder merkbaar zijn, bijvoorbeeld in de dertiger jaren, terwijl bij andere vrouwen pas op latere leeftijd veranderingen optreden. Dit betekent niet automatisch dat er iets mis is, maar bij aanhoudende klachten op jonge leeftijd is het wel verstandig om dit te bespreken met een arts met kennis van de overgang of overgangsconsulent (BIG-geregistreerd).
De overgang duurt gemiddeld 5 tot 10 jaar, maar dit is een statistisch gemiddelde en een richtlijn, geen vaste tijdsduur. Het verloop verschilt sterk per vrouw.
Bij sommige vrouwen verloopt de overgang relatief rustig en kort, terwijl anderen langere tijd te maken hebben met hormonale schommelingen en klachten. De intensiteit van klachten kan in de loop van de jaren veranderen: ze kunnen toenemen, afnemen of tijdelijk verdwijnen.
Bij veel vrouwen nemen overgangsklachten na de menopauze geleidelijk af. Tegelijkertijd is het belangrijk om te weten dat klachten bij sommige vrouwen ook in de jaren na de menopauze kunnen aanhouden. Dit wordt ook wel de postmenopauze genoemd.
Hoe lang klachten aanhouden en in welke mate, hangt af van verschillende factoren, zoals hoe gevoelig het lichaam reageert op hormonale veranderingen en welke klachten op de voorgrond staan. Dit betekent niet dat er ‘iets mis’ is, maar wel dat ondersteuning of begeleiding soms ook later in deze fase helpend kan zijn.
Belangrijk om te weten is dat de overgang geen rechte lijn is. Je kunt periodes hebben waarin het beter gaat, afgewisseld met fases waarin klachten juist meer op de voorgrond staan. Na de menopauze nemen klachten bij veel vrouwen geleidelijk af, al kan het lichaam ook daarna nog tijd nodig hebben om zich aan te passen. Bij sommige vrouwen blijven klachten ook in de postmenopauze.
Het kan lastig zijn om vast te stellen of je in de overgang bent, vooral in de vroege fase. De overgang begint vaak geleidelijk en de eerste veranderingen zijn niet altijd duidelijk te herkennen.
Veranderingen in je menstruatie, slaap, stemming of energie kunnen een teken zijn van hormonale schommelingen, maar deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Er bestaat geen eenvoudige test die in één keer kan vaststellen of je in de overgang bent.
Twijfel je of jouw klachten met de overgang te maken hebben? Dan kan het helpen om je klachten en cyclus bij te houden en dit te bespreken met een arts met kennis van de overgang of overgangsconsulent (BIG-geregistreerd).